Het politieke debat over Later Selecteren
Toetsing, selectie en kansenongelijkheid in het Nederlandse onderwijs van 1950 tot nu
Al sinds de jaren '50 is toetsing en selectie binnen het onderwijs, een terugkerend thema in de Nederlandse politiek. De grote vraag die men probeert te beantwoorden is of die toets en het bijbehorende advies nou voor méér of juist minder kansengelijkheid zorgt. Ondanks de twijfel over de aanpak is er in al die jaren niks veranderd: tot op heden zijn we blijven vasthouden aan de (extreem) vroege selectie.
Dat wil niet zeggen dat de politiek heeft stil gezeten: in de afgelopen tien jaar zijn er meer dan 25 moties ingediend die te maken hebben met kansenongelijkheid, toetsing en selectie en het gesegregeerde onderwijslandschap in het voortgezet onderwijs.
Tijdlijn
Deze tijdlijn beschrijft per decennium op welke manier het thema 'later selecteren' aan de orde is gesteld.
Gebruik de pijlen om door de tijdlijn heen te gaan.
Ingediende moties over Later Selecteren
Door de jaren heen zijn er meerdere moties ingediend waarin voorstellen werden gedaan om later te selecteren en de kansengelijkheid te bevorderen. Daarin ontdekten we een opvallend patroon.
Aangenomen
De aangenomen moties zijn vrijwel allemaal procedureel of onderzoeksmatig van aard: vraag een verkenning, stel een programma op, breng een groep in beeld, monitor de effecten. Ze vragen de regering iets te onderzoeken of te verkennen, niet iets concreets te doen. De enige aangenomen motie die later selecteren expliciet als norm benoemt (De Hoop c.s., 2021) deed dat in de slipstream van een SER-advies — met steun van een brede meerderheid. Vijf van de elf aangenomen moties komen uit de coronaperiode (2020–2021), toen urgentie rond leerachterstanden tijdelijk meer politieke ruimte schiep voor later selecteren als maatregel.
Verworpen
De verworpen moties zijn doorgaans concreter en verder strekkend: schaf de btw-vrijstelling op bijles af, maak later selecteren de norm, stel een bijlesbudget in, draai een bezuiniging terug. Ze vragen de regering een inhoudelijke beleidskoers te kiezen of middelen in te zetten. Concreet: iedere motie die later selecteren als verplichting of norm wilde vastleggen, werd verworpen. Moties van oppositiepartijen in coalitiemeerderheden sneuvelen stelselmatig — zeker als ze financiële consequenties hebben of de autonomie van scholen raken.
Conclusie
Er is een duidelijk patroon: de Kamer is bereid de regering te vragen na te denken over kansenongelijkheid, maar vertaalt dat niet in concreet beleid. Moties die daadwerkelijk iets veranderen — geld, verplichting, normstelling — worden verworpen. Het totaalbeeld is daarmee eerder teleurstellend dan bemoedigend voor voorstanders van later selecteren: er is breed politiek draagvlak voor de probleemanalyse en de richting, maar zodra het gaat om later selecteren als concreet beleid — verplichtend, genormeerd of gefinancierd — trekt de meerderheid zich terug.
Een chronologisch overzicht van alle parlementaire moties in de Tweede Kamer over later selecteren en kansengelijkheid in het funderend onderwijs — 2015 tot en met 2026.
22 juni 2026
AangenomenMotie van het lid Biekman c.s. over uitgaan van hoge verwachtingen van alle leerlingen, ongeacht hun achtergrond
Anouschka Biekman (D66), Ilana Rooderkerk (D66) Marjolein Moorman (PRO)
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de inspectie voor het streefniveau (1S/2F) in het primair onderwijs
een signaleringswaarde hanteert die per school afhangt van de schoolweging en uiteenloopt
van 30,3% tot 68,3%, waardoor een school een voldoende kan hebben terwijl minder dan
een derde van de leerlingen het streefniveau haalt;overwegende dat de referentieniveaus beschrijven wat elke leerling zou moeten beheersen
en geen relatieve maat zijn en dat een norm die gekoppeld is aan de achtergrond van
de leerlingenpopulatie lagere verwachtingen institutionaliseert en de kansengelijkheid
ondermijnt;verzoekt de regering uit te gaan van hoge verwachtingen van alle leerlingen, ongeacht
hun achtergrond, te onderzoeken hoe voor alle scholen dezelfde signaleringswaarde
kan gelden en dit uitgangspunt leidend te laten zijn in de Versterkingsagenda Taal
en andere Basisvaardigheden,en gaat over tot de orde van de dag.
Biekman
Rooderkerk
Moorman
12 februari 2026
VerworpenAnalyse van de effecten van voor- en vroegschoolse educatie, kinderopvang en vroegselectie op de leerprestaties
Moorman, Ergin (GroenLinks-PvdA, DENK)
Constaterende dat het aankomende kabinet voornemens is om een staatscommissie in te
stellen die de crisis in de leerprestaties van onze leerlingen op taal, lezen, schrijven
en rekenen gaat onderzoeken.11 december 2025
VerworpenBezuiniging op subsidie voor brede brugklassen terugdraaien
Moorman (GroenLinks-PvdA)
Constateert dat brede brugklassen en later selecteren aantoonbaar bijdragen aan kansengelijkheid, en dat de subsidie die scholen hielp brede brugklassen op te zetten per 2026 wordt geschrapt. Verzoekt de regering dekking te vinden om deze bezuiniging terug te draaien, eventueel via een digitaledienstenbelasting.
11 september 2025
VerworpenSchooladvies van de leraar als primair leidend positioneren in de toelating tot het voortgezet onderwijs
Oostenbrink (BBB)
Verzoekt de regering om het schooladvies van de leraar als primair leidend te positioneren
in de toelating tot het voortgezet onderwijs en de doorstroomtoets te herzien zodat
deze uitsluitend ondersteunend is en geen selectieve werking heeft.01 juli 2025
AangenomenSectoroverstijgende kernindicatoren voor kansengelijkheid
Haage (D66)
Overweegt dat kansengelijkheid over de hele onderwijsloopbaan bekeken moet worden, niet per sector afzonderlijk. Verzoekt de regering om sectoroverstijgende kernindicatoren af te spreken zodat ontwikkelingen langjarig gevolgd kunnen worden en rijksmaatregelen beter geëvalueerd worden.
22 mei 2025
VerworpenOnderwijsagenda 2035 met meerjarenplannen voor kansengelijkheid
Haage (GroenLinks)
Stelt dat lerarentekort, basisvaardigheden en kansenongelijkheid een aanpak vereisen die de kabinetstermijn overstijgt. Verzoekt de regering te komen tot een Onderwijsagenda 2035 met meerjarenplannen, geoormerkte bekostiging en sturing op deugdelijkheidseisen, en de Kamer hierover vóór de begroting te informeren.
29 januari 2025
VerworpenKansengelijkheid is breder dan basisvaardigheden — erkenning brede definitie
Westerveld, Pijpelink (GroenLinks-PvdA)
Constateert dat kansenongelijkheid meerdere oorzaken heeft (sociaaleconomisch, thuissituatie, beperking) en dat versmalling tot basisvaardigheden leidt tot minder effectief beleid. Verwijst naar het VN-Kinderrechtenverdrag en verzoekt de regering de brede definitie van kansengelijkheid als uitgangspunt te nemen.
28 november 2024
VerworpenBijlessen en examentrainingen niet langer vrijstellen van btw
Pijpelink (GroenLinks-PvdA)
Constateert dat Nederlandse huishoudens bijna een half miljard euro uitgeven aan aanvullend onderwijs en dat private bijlesinstituten sterk gegroeid zijn. Verzoekt de regering de btw-vrijstelling op bijlessen en examentrainingen te beëindigen en de opbrengst te herinvesteren in bijlessen op school.
18 november 2021
VerworpenUitwerking SER-pleidooi: later selecteren de norm, vroeger de uitzondering
De Hoop c.s. - Kwint, Westerveld (PvdA, GroenLinks)
Constateert dat selectie op 11- of 12-jarige leeftijd nadelige gevolgen heeft voor gelijke kansen en dat het inspectietoezicht onvoldoende gericht is op stimulering van kansen. Verzoekt de regering het SER-advies uit te voeren: later selecteren moet de norm worden, vroeg selecteren de uitzondering.
18 november 2021
AangenomenAandacht op pabo’s voor onderadvisering leerlingen met migratieachtergrond
Van Baarle (D66)
Constateert dat onderadvisering van leerlingen met een migratieachtergrond bijdraagt aan kansenongelijkheid. Van mening dat meer aandacht op pabo’s dit probleem kan verkleinen. Verzoekt de regering pabo’s te stimuleren dit thema structureel op te nemen in hun opleiding.