Het politieke debat over Later Selecteren
Toetsing, selectie en kansenongelijkheid in het Nederlandse onderwijs van 1950 tot nu
Al sinds de jaren '50 is toetsing en selectie binnen het onderwijs, een terugkerend thema in de Nederlandse politiek. De grote vraag die men probeert te beantwoorden is of die toets en het bijbehorende advies nou voor méér of juist minder kansengelijkheid zorgt. Ondanks de twijfel over de aanpak is er in al die jaren niks veranderd: tot op heden zijn we blijven vasthouden aan de (extreem) vroege selectie.
Dat wil niet zeggen dat de politiek heeft stil gezeten: in de afgelopen tien jaar zijn er meer dan 25 moties ingediend die te maken hebben met kansenongelijkheid, toetsing en selectie en het gesegregeerde onderwijslandschap in het voortgezet onderwijs.
Tijdlijn
Deze tijdlijn beschrijft per decennium op welke manier het thema 'later selecteren' aan de orde is gesteld.
Gebruik de pijlen om door de tijdlijn heen te gaan.
Ingediende moties over Later Selecteren
Door de jaren heen zijn er meerdere moties ingediend waarin voorstellen werden gedaan om later te selecteren en de kansengelijkheid te bevorderen. Daarin ontdekten we een opvallend patroon.
Aangenomen
De aangenomen moties zijn vrijwel allemaal procedureel of onderzoeksmatig van aard: vraag een verkenning, stel een programma op, breng een groep in beeld, monitor de effecten. Ze vragen de regering iets te onderzoeken of te verkennen, niet iets concreets te doen. De enige aangenomen motie die later selecteren expliciet als norm benoemt (De Hoop c.s., 2021) deed dat in de slipstream van een SER-advies — met steun van een brede meerderheid. Vijf van de elf aangenomen moties komen uit de coronaperiode (2020–2021), toen urgentie rond leerachterstanden tijdelijk meer politieke ruimte schiep voor later selecteren als maatregel.
Verworpen
De verworpen moties zijn doorgaans concreter en verder strekkend: schaf de btw-vrijstelling op bijles af, maak later selecteren de norm, stel een bijlesbudget in, draai een bezuiniging terug. Ze vragen de regering een inhoudelijke beleidskoers te kiezen of middelen in te zetten. Concreet: iedere motie die later selecteren als verplichting of norm wilde vastleggen, werd verworpen. Moties van oppositiepartijen in coalitiemeerderheden sneuvelen stelselmatig — zeker als ze financiële consequenties hebben of de autonomie van scholen raken.
Conclusie
Er is een duidelijk patroon: de Kamer is bereid de regering te vragen na te denken over kansenongelijkheid, maar vertaalt dat niet in concreet beleid. Moties die daadwerkelijk iets veranderen — geld, verplichting, normstelling — worden verworpen. Het totaalbeeld is daarmee eerder teleurstellend dan bemoedigend voor voorstanders van later selecteren: er is breed politiek draagvlak voor de probleemanalyse en de richting, maar zodra het gaat om later selecteren als concreet beleid — verplichtend, genormeerd of gefinancierd — trekt de meerderheid zich terug.
Een chronologisch overzicht van alle parlementaire moties in de Tweede Kamer over later selecteren en kansengelijkheid in het funderend onderwijs — 2015 tot en met 2026.
10 september 2019
VerworpenDoorstroom naar brede brugklassen zonder eindtoets of schooladvies
Westerveld c.s. - Van Raan, Azarkan (GroenLinks, SP, DENK)
Gewijzigde motie (t.v.v. nr. 480). Vraagt de regering het scenario uit te werken waarbij leerlingen zonder eindtoets of schooladvies doorstromen naar brede brugklassen, en dit mee te nemen in de langetermijnvisie op eindtoets en schooladvisering.
24 juni 2019
AangenomenNadere verkenning SER naar ongelijke kansen — een leven lang
Nijboer, Van Meenen (PvdA, D66)
Benadrukt dat kansenongelijkheid vele oorzaken kent en vraagt de regering de SER te verzoeken een nadere verkenning te doen naar hoe ongelijke kansen zich opstapelen en welke effecten dit heeft op loopbaan en ontwikkeling — met betrokkenheid van het SER-jongerenplatform.
15 mei 2019
AangenomenTegengaan van ongewenste gevolgen van schaduwonderwijs
Westerveld c.s. - Van den Hul, Kwint (GroenLinks, D66, SP)
Constateert dat de private bijlesindustrie jarenlang groeit en bijdraagt aan kansenongelijkheid. Verzoekt de regering om, na afronding van vervolgonderzoek, samen met het onderwijsveld beleidsopties te verkennen om de ongewenste gevolgen van schaduwonderwijs aan te pakken.
17 januari 2019
VerworpenActieplan ter vermindering van kansenongelijkheid in het onderwijs
Azarkan, Kwint (DENK, SP)
Somt bevindingen van de Onderwijsraad op over toenemende segregatie, vroege selectie en onderadvisering van kinderen uit lagere milieus, en verzoekt de regering een actieplan te maken om kansenongelijkheid in het onderwijs te verminderen.
17 januari 2019
VerworpenBijlesbudget op elke school voor funderend onderwijs
Van den Hul, Westerveld (D66, GroenLinks)
Constateert dat het betalen van bijles bijdraagt aan kansenongelijkheid en vraagt de regering te verkennen wat nodig is om scholen een bijlesbudget te geven, zodat elk kind dat extra steun nodig heeft dit op de eigen school kan krijgen.
03 november 2015
AangenomenBehouden van meervoudige schooladviezen
Grashoff, Ypma, Van Meenen (GroenLinks, PvdA, D66)
Verzoekt de regering, voor 1 maart 2016 een plan van aanpak naar de Kamer te sturen waarbij vo-scholen worden gestimuleerd om brede brugklassen te behouden, bijvoorbeeld door positieve (financiële) prikkels.
03 maart 2015
VerworpenTerugkoppeling rendementscijfers onderbouw aan basisscholen
Van Meenen, Klaver, Rog (D66, GroenLinks, SP)
Vraagt de regering om terugkoppeling van rendementscijfers in de onderbouw van het voortgezet onderwijs naar basisscholen te verbeteren, en gecombineerde adviezen niet mee te laten tellen in het oordeel van de inspectie — om perverse selectieprikkels tegen te gaan.