2020-nu
In het schooljaar 2019-2020 werd de centrale eindtoets (zoals de Cito-eindtoets) volledig geschrapt vanwege de coronapandemie. Het wegvallen van deze toets zorgde ervoor dat leerlingen hun schooladvies niet meer met een hogere toetsscore konden bijstellen. In onderzoeken en in het politieke debat werd het wegvallen van deze mogelijkheid aangegrepen om nog eens even goed stil te staan bij de risico’s van vroege selectie en wat dit betekent voor kansengelijkheid.
In 2021 publiceerde de Onderwijsraad het rapport Later selecteren, beter differentiëren, waarin zij de Tweede Kamer aanbeveelt om de selectie in het Nederlandse onderwijssysteem uit te stellen, zodat de ontwikkeling en kansen van leerlingen beter tot hun recht komen (Onderwijsraad, 2021).
Met ingang van schooljaar 2023-2024 vervangt de term ‘doorstroomtoets’ de eindtoets in het primair onderwijs. De toets wordt pas na het schooladvies afgenomen en scholen moeten het advies heroverwegen bij een hogere score. Hiermee hoopt men onderadvisering te verminderen en de focus van de toets te verleggen. Het idee is dat er nu minder nadruk ligt op selectie en meer op doorstroom en ontwikkelkansen (Rijksoverheid, 2024).
De in 2025 verschenen sectorrapportage ‘Doorstroomtoets’ van de PO-Raad laat zien dat eind- en doorstroomtoetsen de verschillen tussen leerlingen en scholen eerder versterken dan verkleinen. De verplichte bijstelling lijkt vooral gunstig te zijn voor kinderen die opgroeien in een kansrijke omgeving.
In 2025 benadrukken de PO-raad en VO-raad in het adviesrapport ‘Overgang PO-VO’ dat latere selectie, brede brugklassen en een funderende fase tot ongeveer 15 jaar, essentieel zijn om structureel kansenongelijkheid te verminderen. Ook is er steeds meer aandacht voor de zogenaamde doorlopende leerlijnen voor kinderen van nul tot achttien jaar en voor meer flexibiliteit van de onderbouw in het voortgezet onderwijs .
In 2025 reageert staatssecretaris Paul officieel op het in 2021 verschenen rapport ‘Later selecteren, beter differentieren’ van de Onderwijsraad. Zij kiest ervoor geen stelselwijzigingen door te voeren vanwege de complexe situatie waarin het onderwijs zich op dat moment bevindt.
In het plenaire debat waarin deze reactie werd besproken (28 januari 2025) lieten verschillende politici een tegengeluid horen. Zij maken zich zorgen over de acht verschillende doorstroomtoetsen die allemaal een ander beeld van de leerlingen geven.
