Samen of gescheiden naar school
Door: Vogels, R., Turkenburg, M., & Herweijer, L.
Het rapport Samen of gescheiden naar school van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) onderzoekt hoe jongeren in het voortgezet onderwijs met verschillende achtergronden elkaar wél of juist níet ontmoeten op school. Het begint bij de vraag of het onderwijs in Nederland bijdraagt aan ontmoeting tussen leerlingen met verschillende sociale, culturele en economische achtergronden, zoals ideaal is in een samenleving die diversiteit waardeert.
Samenvatting
Het rapport Samen of gescheiden naar school van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) onderzoekt hoe jongeren in het voortgezet onderwijs met verschillende achtergronden elkaar wél of juist níet ontmoeten op school. Het rapport laat zien dat er in het voortgezet onderwijs sprake is van sterke institutionele en sociale gescheidenheid, waarbij vroege selectie naar onderwijsniveau een belangrijke rol speelt. Deze scheiding heeft gevolgen voor de bredere opdracht van het onderwijs, waaronder burgerschapsvorming en sociale cohesie.
In het rapport wordt daarom expliciet stilgestaan bij de relatie tussen vroege en latere selectie en burgerschap. Het SCP wijst erop dat een relatief homogene schoolsamenstelling, die het gevolg kan zijn van vroege selectie, ongunstig kan uitpakken voor burgerschapsvorming. Dit wordt in het rapport als volgt onderbouwd:
“Mogelijk is de relatief homogene samenstelling van scholen als gevolg van die vroege selectie ongunstiger voor burgerschap dan een meer heterogene samenstelling van scholen als gevolg van latere selectie (Munniksma et al. 2017). Netjes en collega’s (2011: 42) constateren in hun studie naar burgerschap in het voortgezet onderwijs dat scheiding van leerlingen naar onderwijsniveau het moeilijker maakt om hen kennis te laten maken met sociale verschillen en om hen gedeelde burgerschapscompetenties aan te leren. Ook anderen waarschuwen hiervoor. Het selecteren van leerlingen kan weliswaar doelmatig zijn voor een efficiënte organisatie van het onderwijs en voor de toeleiding naar de arbeidsmarkt (kwalificatie), zo stelt Van de Werfhorst (2011), maar het overbrengen van gedeelde waarden en sociale binding zal erdoor worden bemoeilijkt.”
Dit citaat benadrukt de kernboodschap van het SCP: hoewel selectie naar onderwijsniveau functioneel kan zijn voor het organiseren van onderwijs en de voorbereiding op de arbeidsmarkt, kan zij tegelijkertijd de sociale en burgerschapsvormende functie van het onderwijs onder druk zetten. Latere selectie en een meer heterogene schoolsamenstelling bieden volgens het SCP daarom kansen om ontmoeting tussen leerlingen met verschillende achtergronden te bevorderen en zo bij te dragen aan gedeelde waarden en sociale binding.