Wat zijn de gevolgen van de vroege selectie voor het schoolsucces?
Door: Dominguez Alvarez, L.
Dit document is een antwoord van de Kennisrotonde, een onafhankelijk loket waar onderwijsprofessionals vragen kunnen stellen die met wetenschappelijk onderzoek worden beantwoord. In dit geval stelde een beleidsmedewerker de vraag: “Wat zijn de gevolgen van de vroege selectie naar het voortgezet onderwijs voor het schoolsucces in het vo?” Antwoordspecialisten en kennismakelaars van de Kennisrotonde hebben deze vraag beantwoord, ondersteund door experts.
Samenvatting:
In Nederland worden leerlingen relatief vroeg – op 11- of 12-jarige leeftijd – ingedeeld in verschillende onderwijsniveaus (zoals vmbo, havo of vwo). Dit is in vergelijking met veel andere landen bijzonder vroeg: daar vindt selectie vaak pas plaats tussen 14 en 16 jaar. Het idee achter vroege selectie is dat leerlingen dan al onderwijs krijgen dat beter aansluit bij hun niveau, waardoor ze beter zouden presteren.
Uit uitgebreid internationaal onderzoek blijkt echter dat dit voordeel niet wordt waargemaakt. Studies laten zien dat landen met vroege selectie geen hogere gemiddelde onderwijsresultaten behalen dan landen die later selecteren. Met andere woorden: het prestatieniveau gaat er niet op vooruit door vroeg te selecteren.
Wat wél duidelijk naar voren komt, is dat vroege selectie leidt tot grotere ongelijkheid in het onderwijs. In landen met vroege tracking:
- Zijn de verschillen tussen leerlingen groter,
- Presteren leerlingen uit lagere sociale milieus gemiddeld slechter,
- En haalt een grotere groep leerlingen het minimale onderwijsniveau niet.
Bovendien zijn er aanwijzingen dat vroege selectie in Nederland ook op langere termijn negatieve effecten heeft. Zo blijkt uit onderzoek dat leerlingen die vroeg geselecteerd worden minder vaak een diploma in het hoger onderwijs behalen. Sommige onderzoekers pleiten daarom voor de-tracking, zoals het verhogen van de selectieleeftijd of het verkleinen van niveauverschillen. Dit kan ongelijkheid verminderen, al kan het lichte nadelen hebben voor hoog presterende leerlingen.
Conclusie
Vroege selectie in Nederland verhoogt de ongelijkheid tussen leerlingen, terwijl het geen hogere prestaties oplevert. Later selecteren of meer flexibiliteit inbouwen kan bijdragen aan eerlijker onderwijskansen, zonder dat dit ten koste hoeft te gaan van de onderwijskwaliteit.