Is there an opportunity–performance trade-off in secondary education?

Dit onderzoek onderzoekt of er in de Nederlandse havo- en vwo-leerwegen een afruil bestaat tussen schoolprestaties en het bieden van kansen. De resultaten tonen dat prestaties en kansen maar zwak samenhangen en dat bij hooguit circa 55% van de scholen een duidelijke trade-off voorkomt; veel scholen weten beide tegelijk te verbeteren.

De auteurs onderscheiden daarom twee onafhankelijke dimensies waarop scholen variëren: kwaliteit, waarbij kansen en prestaties samen omhoog gaan, en relatieve voorkeur, waarbij verbetering van het ene ten koste gaat van het andere. Met landelijke registerdata konden alle bekostigde scholen worden meegenomen en kon onderscheid worden gemaakt tussen de potentiële leerlingpopulatie in de omgeving en de feitelijke samenstelling door (zelf)selectie. Scholen met relatief meer meisjes en leerlingen uit hoge-SES gezinnen laten gemiddeld hogere kwaliteit zien; meer meisjes hangt samen met een voorkeur voor kansen, meer hoge-SES leerlingen met een voorkeur voor prestaties.

Het sterkst blijken structurele keuzes in de onderbouw: brede, heterogene klassen in het vwo en scholengemeenschappen met meerdere niveaus in het havo gaan samen met hogere kwaliteit én meer kansen, omdat overstappen tussen niveaus makkelijker blijft. Daarmee kunnen scholen ongelijkheid door vroege selectie beperken en laten de bevindingen zien dat kansen bieden niet per se ten koste gaat van prestaties.