Stapelen in het voortgezet onderwijs
Door: Derk Visser
Wie vindt dat vroege selectie in het onderwijs geen probleem is, omdat leerlingen later altijd nog kunnen stapelen, krijgt weinig steun van onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB, 2022). Uit de CPB-notitie Stapelen in het voortgezet onderwijs blijkt dat het tussen 2007 en 2019 juist eerder moeilijker dan makkelijker is geworden om een tweede diploma op een hoger niveau te behalen.
Stapelen betekent dat een leerling na het behalen van een diploma een diploma op een opvolgend niveau probeert te behalen, bijvoorbeeld van vmbo-t naar havo of van havo naar vwo. Het CPB constateert dat het aandeel stapelaars in deze periode niet is toegenomen.
Daar zijn verschillende mogelijke verklaringen voor. Zo zijn er aanwijzingen dat scholen selectiever zijn geworden bij de toelating van leerlingen die willen stapelen. Stapelaars hadden in 2018 gemiddeld hogere eindcijfers dan in 2007, terwijl het verschil met leerlingen die niet stapelen groter werd.
Ook zijn er in het onderwijs meer drempels ontstaan. Het aantal enkelvoudige schooladviezen nam toe, terwijl brede en dakpanbrugklassen afnamen. Juist zulke brede onderwijsroutes kunnen leerlingen langer de tijd geven om hun niveau te ontdekken en zich verder te ontwikkelen.
Bovendien verschillen scholen sterk in de mogelijkheden om te stapelen. Op de school met de minste stapelaars stapelt ongeveer 1 op de 20 vmbo-t-leerlingen, terwijl dit op de school met de meeste stapelaars ruim 7 op de 20 is. Leerlingen op scholen waar relatief veel wordt gestapeld, stromen bovendien vaker door naar het hoger onderwijs.
Stapelen is daarmee geen vanzelfsprekend vangnet voor vroege selectie. Of een leerling kan doorstromen naar een opvolgende onderwijsrichting, hangt niet alleen af van zijn of haar ontwikkeling, maar ook van de kansen en drempels die het onderwijssysteem biedt.
In het rapport van CPB (zie link onder dit artikel) lees je meer over feiten en cijfers. Wie stapelt er wel, en wie niet? In De Staat van het Onderwijs 2026 van de Inspectie van het Onderwijs lees je de actuele stand van stapelen. Deze vind je hier: De Staat van het Onderwijs 2026 vanaf p.70.