Laten we het eens over onszelf hebben. Hoe elitair is het gymnasium?

Het gymnasium wordt in Nederland vaak gezien als een “elitair bolwerk”: scholen die financieel worden gesubsidieerd door de overheid en veelal worden bezocht door kinderen uit hoger‑opgeleide, witte en geprivilegieerde families. Onderzoeker Michael Merry spreekt dan ook van “door de staat gefinancierde elitaire opleiding”, omdat steeds dezelfde groep bevoorrechte kinderen naar gymnasia gaat, terwijl andere leerlingen worden buitengesloten door onzichtbare sociale‑en culturele codes. Dit proces heet “social closure” en ontstaat vooral door een opvoedcultuur waarin kinderen al van jongs af aan worden klaargestoomd op een academische carrière, ook wel “concerted cultivation” genoemd.

Tegelijkertijd wijzen rector Alwin Hietbrink en andere gymnasiumleiders op maatregelen om hun scholen inclusiever te maken, zoals extra begeleiding, “huiskamer”‑projecten en actieve werving in kansarme wijken. De Onderwijsraad stelt daarnaast dat selectie pas na drie jaar mag plaatsvinden, via een driejarige brugklas, zodat alle kinderen langer profiteren van hoger onderwijs. Toch blijft het gymnasium struikelen over de grote ongelijkheid in de hele samenleving en de sterke druk van ouders om hun kinderen het beste vooruitzicht te geven. De kernvraag is of het gymnasium kunstige kwaliteit kan delen met meer leerlingen, zonder verder te vergroten wat Merry “het probleem” noemt: een geïnstitutionaliseerde elitevorming op de scholen.